Ерте жастағы баланың МДҰ бейімделуі

Ерте жастағы баланың МДҰ бейімделуі

          Қазіргі таңда мектепке дейінгі ұйымдарда баланың жан-жақты дамуына ерекше көңіл бөлінеді. Баланың балабақшаға алғаш келуі – оның өміріндегі маңызды кезеңдердің бірі. Бұл уақытта бала жаңа ортаға, жаңа адамдарға, күн тәртібіне және талаптарға бейімделеді. Сондықтан бейімделу кезеңі бала үшін де, ата-ана үшін де жауапты уақыт болып саналады.

          Ерте жастағы балалар үй жағдайына, ата-анасының қамқорлығына үйренгендіктен, балабақшаға келген кезде алғашқы күндері мазасыздануы мүмкін. Кей балалар жылайды, кейбіреулері тамақ ішпей қояды немесе ұйқысы бұзылады. Мұның барлығы – баланың жаңа ортаға үйренуінің табиғи көрінісі.

          Баланың мектепке дейінгі ұйымға сәтті бейімделуі үшін ата-ана мен тәрбиеші бірлесе жұмыс жасауы қажет. Балаға мейірімді қарым-қатынас, дұрыс ұйымдастырылған күн тәртібі және психологиялық қолдау өте маңызды.

Баланың МДҰ-ға бейімделуі

          Бейімделу – баланың жаңа ортаға, жаңа адамдарға және өмір сүру жағдайына үйрену процесі. Балабақшаға келген бала өз өмірінде алғаш рет үлкен әлеуметтік ортамен танысады. Ол бұрын тек ата-анасымен және жақын адамдарымен ғана қарым-қатынаста болса, енді тәрбиешімен, басқа балалармен араласа бастайды.

          Балабақшаға бейімделу кезеңінде баланың мінез-құлқында түрлі өзгерістер байқалады. Кейбір балалар көңілді болып, ортаға тез үйренсе, енді біреулері ұзақ уақыт бойы мазасызданып жүреді. Бұл баланың жас ерекшелігіне, денсаулығына және отбасындағы тәрбиеге байланысты болады.

Бейімделу кезінде:

• баланың тәбеті төмендеуі; 
• ұйқысының бұзылуы; 
• жылау, ашулану; 
• ата-анасын іздеу; 
• басқа балалармен ойнамау; 
• жиі ауыру сияқты жағдайлар кездесуі мүмкін. 

Мұндай өзгерістер уақытша болады. Тәрбиеші мен ата-ана дұрыс қолдау көрсеткен жағдайда бала жаңа ортаға біртіндеп үйренеді.

Бейімделу кезінде күн тәртібі

          Баланың балабақшаға тез үйренуінде күн тәртібінің маңызы зор. Үйдегі күн тәртібі балабақша режиміне жақын болған сайын, балаға бейімделу жеңіл өтеді.

          Күн тәртібі – баланың уақытылы тамақтануын, ұйықтауын, ойнауын және демалуын қамтамасыз ететін маңызды жүйе. Тұрақты режим баланың денсаулығын нығайтып, жүйке жүйесін тыныштандырады.

Балабақшадағы күн тәртібі:

• таңертең балаларды қабылдау; 
• таңғы жаттығу; 
• таңғы ас; 
• ұйымдастырылған іс-әрекет; 
• серуен; 
• түскі ас; 
• түскі ұйқы; 
• бесін ас; 
• еркін ойындар; 
• кешкі серуен және балаларды үйге қайтару. 

          Ата-аналар үй жағдайында да осы тәртіпті сақтауға тырысқаны дұрыс. Әсіресе баланы ерте ұйықтатуға және таңертең уақытында оятуға көңіл бөлу қажет.

          Бала уақытылы тамақтанып, жеткілікті ұйықтаса, оның көңіл күйі де жақсы болады. Сонымен қатар күн тәртібі баланың тәртіпке үйренуіне көмектеседі.

Күн тәртібінің балаға пайдасы:

• денсаулығын нығайтады; 
• шаршауды азайтады; 
• тәбетін жақсартады; 
• ұйқыны реттейді; 
• эмоционалдық тұрақтылық қалыптастырады; 
• жаңа ортаға тез бейімделуге көмектеседі. 

Баланы МДҰ-ға бейімдеу кезінде ата-ана не істеу керек?

          Баланың бейімделу кезеңінде ата-ананың рөлі ерекше. Егер ата-ана балабақша туралы жақсы пікір қалыптастырса, бала да өзін сенімді сезінеді.

1. Баланы алдын ала дайындау

Ата-ана балаға балабақша туралы жылы әрі жағымды әңгімелер айтуы керек. Мысалы:

• балабақшада достар табатынын; 
• қызықты ойындар ойнайтынын; 
• ән айтып, би билейтінін түсіндіру қажет. 

Бұл баланың қорқынышын азайтады.

2. Өздігінен әрекет етуге үйрету

Баланың қарапайым дағдыларды меңгеруі бейімделуді жеңілдетеді. Бала:

• қасық ұстай алуы; 
• өз бетімен тамақтануы; 
• киімін шешіп-киюі; 
• қол жууы; 
• ойыншықтарын жинауы қажет. 

Өзін-өзі күте алатын балалар жаңа ортаға тез бейімделеді.

3. Қоштасуды дұрыс ұйымдастыру

Көптеген ата-аналар баламен ұзақ қоштасып жатады. Бұл баланың мазасыздануын күшейтеді. Сондықтан таңертең баламен қысқа әрі сенімді қоштасқан дұрыс.

4. Баланы қорқытпау

Кей ата-аналар:
 «Тыңдамасаң, балабақшаға беремін» деп айтып жатады. Мұндай сөздер баланың бойында қорқыныш тудырады. Сондықтан балабақшаны жаза ретінде көрсетуге болмайды.

5. Тәрбиешімен байланыста болу

Ата-ана тәрбиешімен сөйлесіп, баланың көңіл күйі мен мінез-құлқы туралы біліп отырғаны дұрыс. Бірлескен жұмыс арқылы ғана балаға көмектесуге болады.

6. Үйде жылы атмосфера қалыптастыру

Бала балабақшадан келгеннен кейін ата-анасының мейірімін сезінуі қажет. Онымен сөйлесіп, жетістіктерін мақтап, қолдау көрсету маңызды.

Бейімделу сипаты неге байланысты?

          Әр баланың бейімделуі әртүрлі өтеді. Оның сипатына көптеген факторлар әсер етеді.

1. Баланың жас ерекшелігі

Ерте жастағы балалар анасына өте жақын болады. Сондықтан оларда бейімделу қиынырақ өтуі мүмкін.

2. Денсаулық жағдайы

Денсаулығы әлсіз балалар жаңа ортаға баяу үйренеді. Жиі ауыратын балалардың бейімделуі ұзаққа созылады.

3. Отбасындағы тәрбие

Үйде еркелетіп өсірілген, өздігінен әрекет етуге үйретілмеген балаларға балабақшаға бейімделу қиынырақ болады.

4. Қарым-қатынас тәжірибесі

Басқа балалармен ойнап, араласып жүрген балалар ұжымға тез сіңіседі.

5. Тәрбиешінің кәсіби шеберлігі

Тәрбиешінің мейірімділігі мен сабырлылығы баланың сенімін арттырады. Баламен жылы қарым-қатынас орнатқан тәрбиеші оның бейімделуін жеңілдетеді.

Бейімделу кезеңінің түрлері

Жеңіл бейімделу

          Бала 1–2 апта ішінде жаңа ортаға үйренеді. Тамақты жақсы ішіп, балалармен ойнай бастайды.

Орташа бейімделу

          Бейімделу шамамен 1 айға созылады. Бала кейде жылап, мазасыздануы мүмкін.

Қиын бейімделу

          Бала ұзақ уақыт бойы балабақшаға барғысы келмейді, жиі ауырады, тәбеті болмайды. Мұндай жағдайда ата-ана мен тәрбиеші ерекше назар аударуы қажет.

Қорытынды

          Баланың мектепке дейінгі ұйымға бейімделуі – оның өміріндегі маңызды кезеңдердің бірі. Бұл уақытта бала жаңа ортаға үйреніп, алғашқы әлеуметтік тәжірибе жинақтайды.

          Бейімделу кезеңінің сәтті өтуі күн тәртібінің дұрыс ұйымдастырылуына, ата-ананың қолдауына және тәрбиешінің кәсіби жұмысына байланысты. Баланы қорқытпай, оған мейірім мен түсіністік көрсету өте маңызды.

          Балаға қолайлы жағдай жасалған кезде ол балабақшаға қуана барып, жаңа ортаға тез үйренеді. Сондықтан бала тәрбиесінде ата-ана мен тәрбиешінің бірлескен еңбегі ерекше рөл атқарады.