«Отбасылық бақыт әліппесі»
«Отбасылық бақыт әліппесі»
Отбасы – баланың алғашқы тәрбиелік ортасы. Бала дүниеге келген сәттен бастап ата-ананың мейірімі мен қамқорлығын сезініп өседі. Баланың мінез-құлқы, өзін ұстауы, қоршаған ортамен қарым-қатынасы көбінесе отбасы тәрбиесіне байланысты қалыптасады. Сондықтан отбасыдағы түсіністік, махаббат пен сыйластық – баланың бақытты өсуінің негізі.
Қазіргі таңда көптеген ата-аналарды баланың тұйық болуы, қорқыныштары, тентектігі мен тәрбиесіне қатысты сұрақтар алаңдатады. Осындай мәселелерді дұрыс түсініп, баламен дұрыс қарым-қатынас орнату – отбасы бақытының басты қадамы.
«Отбасылық бақыт әліппесі»
- «Үні шықпайтын бала»
- «Қорқыныштар – балалық шақ баспалдақтары»
- «Кішкентай тентектер»
- «Мен қандай анамын?»
- Консультация, ұсыныс, тренинг
«Үні шықпайтын бала»
Кейбір балалар өте тыныш, көп сөйлемейді, өз ойын ашық жеткізе алмайды. Мұндай балаларды көбіне «тәртіпті», «жуас» деп қабылдайды. Алайда баланың тым үндемей жүруі оның ішкі жан дүниесінде алаңдаушылық немесе сенімсіздік бар екенін көрсетуі мүмкін.
Баланың тұйық болуының себептері:
- Отбасында баланың пікіріне мән берілмеуі;
- Үнемі ұрысу, қатты сөйлеу;
- Басқа балалармен салыстыру;
- Қорқыныш пен сенімсіздік;
- Баланың өзін еркін сезінбеуі.
Ата-ана не істеуі керек?
- Баланы мұқият тыңдау;
- Оның ойын бөлмей соңына дейін тыңдап үйрену;
- Баланы жиі мақтау;
- Сұрақ қойып, әңгімеге тарту;
- Бірге уақыт өткізу.
Бала өзін тыңдайтынын сезінсе, ол біртіндеп ашыла бастайды. Әр бала – жеке тұлға. Оның сезімі мен ойына құрметпен қарау өте маңызды.
«Қорқыныштар – балалық шақ баспалдақтары»
Балалық шақта түрлі қорқыныштардың болуы – қалыпты жағдай. Кейбір балалар қараңғыдан, жалғыз қалудан, дәрігерден немесе қатты дауыстан қорқады. Бұл қорқыныштар баланың өсу кезеңіндегі табиғи құбылыс.
Балалардың жиі кездесетін қорқыныштары:
- Қараңғылықтан қорқу;
- Жалғыз қалудан қорқу;
- Жануарлардан қорқу;
- Бейтаныс адамдардан қорқу;
- Дәрігерден немесе ине салудан қорқу.
Қорқынышты жеңуге көмектесу жолдары:
- Баланың қорқынышын жоққа шығармау;
- «Қорықпа!» деп ұрыспау;
- Ертегі терапиясын қолдану;
- Құшақтап, сенімділік беру;
- Бірге сурет салу немесе ойын арқылы сөйлесу.
Баланың қорқынышын түсіністікпен қабылдау оның психологиялық дамуына оң әсер етеді. Мейірім мен қолдау – кез келген қорқынышты жеңудің ең жақсы жолы.
«Кішкентай тентектер»
Баланың қимылдап, жүгіріп, шулап ойнауы – оның табиғи дамуының белгісі. Кейде ата-аналар баланың белсенділігін тентектік деп қабылдайды. Негізінде бала ойын арқылы әлемді таниды.
Тентек баланың ерекшеліктері:
- Өте белсенді болады;
- Көп сұрақ қояды;
- Барлығына қызығушылық танытады;
- Бір орында ұзақ отырмайды.
Мұндай балалармен жұмыс:
- Баланы үнемі тыймау;
- Қозғалыс ойындарын ұйымдастыру;
- Шығармашылыққа баулу;
- Артық энергиясын дұрыс бағыттау;
- Сабырмен түсіндіру.
Баланың тентектігі – оның энергиясының көптігі. Егер ата-ана дұрыс бағыт берсе, мұндай балалар өте алғыр әрі белсенді болып өседі.
«Мен қандай анамын?»
Әр ана өз баласына ең жақсысын бергісі келеді. Бірақ кейде бала тәрбиесінде қателіктер де кездеседі. Сондықтан әр ана өзіне мынадай сұрақтар қойып отыруы керек:
- Мен баламды тыңдай аламын ба?
- Баламды жиі мақтаймын ба?
- Балаға жеткілікті уақыт бөлемін бе?
- Балаға қатты сөйлемеймін бе?
- Балам менімен сырласа ала ма?
Жақсы ананың ерекшеліктері:
- Баласын жақсы көреді;
- Қолдау көрсетеді;
- Түсінуге тырысады;
- Сабырлы болады;
- Баласының пікірін сыйлайды.
Баланың бақытты болуы үшін оған қымбат ойыншық емес, ата-ананың махаббаты мен көңілі қажет.
Ата-аналарға консультация
«Бала тәрбиесіндегі басты қағидалар»
- Баланы басқа балалармен салыстырмаңыз;
- Балаға жылы сөздерді көбірек айтыңыз;
- Баланың көзінше ұрыспауға тырысыңыз;
- Балаға таңдау жасауға мүмкіндік беріңіз;
- Күн сайын балаңызбен сөйлесуге уақыт бөліңіз.
Ата-аналарға ұсыныстар
- Балаңызды күніне кем дегенде 15-20 минут мұқият тыңдаңыз;
- Отбасында жайлы психологиялық орта қалыптастырыңыз;
- Баланың жетістігін байқап, мақтап отырыңыз;
- Телефоннан гөрі балаға көбірек көңіл бөліңіз;
- Бірге кітап оқып, ойын ойнаңыз.
Тренинг
«Бақытты отбасы»
Мақсаты:
Ата-аналар мен балалар арасындағы қарым-қатынасты нығайту, жағымды эмоциялық орта қалыптастыру.
1-жаттығу: «Жылы сөз»
Ата-аналар баласына арнап жылы сөздер айтады.
2-жаттығу: «Мен баламды жақсы көремін, себебі…»
Әр ата-ана баласының жақсы қасиеттерін атап шығады.
3-жаттығу: «Құшақтау терапиясы»
Ата-ана мен бала бір-бірін құшақтап, жақсы тілектер айтады.
4-жаттығу: «Отбасы ағашы»
Қатысушылар қағазға отбасы ағашын салып, әр мүшенің жақсы қасиеттерін жазады.
Қорытынды
Бала тәрбиесі – үлкен жауапкершілік. Әр бала ата-анасының махаббаты мен қолдауына мұқтаж. Баланы тыңдау, түсіну, қолдау көрсету – отбасы бақытын арттырады. Мейірімді, сабырлы және түсіністігі мол отбасыда өскен бала болашақта сенімді, бақытты тұлға болып қалыптасады.
Отбасындағы жылулық – баланың жарқын болашағының кепілі